Hành hương chùa Diệu Giác Quảng Ngãi – di tích lịch sử văn hóa quốc gia

Chùa Diệu Giác (Diệu Giác tự), tên dân gian mà người hành hương phật giáo thường gọi là chùa Phú Lộc, tọa lạc tại thôn Phú Lộc, xã Bình Trung, huyện Bình Sơn, cách tỉnh lỵ Quảng Ngãi hơn 20km về phía Bắc, sát phía Tây Quốc lộ 1A. Đây là một trong những ngôi cổ tự được xây dựng sớm nhất và có vai trò đáng kể trong lịch sử hoằng dương Phật giáo ở Quảng Ngãi

Chùa Diệu Giác nổi tiếng, chùa nổi tiếng miền trung, Chùa Diệu Giác
Tam quan Diệu Giác tự

Buổi ban đầu ngôi chùa Diệu Giác nổi tiếng có tên là Viên Tông tự, được chúa Nguyễn Phúc Khoát ban biển ngạch sắc tứ vào ngày mùng 8 tháng 6 năm Giáp Tuất – 1754, niên hiệu Cảnh Hưng thứ 15, triều vua Lê Hiển Tông. Năm Thiệu Trị nguyên niên (Tân Sửu – 1841) chùa đổi tên là Diệu Giác tự vì kỵ húy tên nhà vua – Nguyễn Phúc Miên Tông.

Chùa Diệu Giác ở huyện Bình Sơn, chùa dựng trên gò cao, trước mặt trông ra hồ lớn nhỏ. Hồi đầu bản triều có sắc cho tên là Viên Tông, quy mô rộng rãi, sau trải qua loạn lạc, chùa bị tàn phá, đến lúc đại định, các Tăng đồ mới tu bổ lại. Từ đấy đèn hương rất thịnh. Năm Thiệu Trị thứ nhứt (1841) đổi tên là chùa Diệu Giác, năm thứ 5 người địa phương trùng tu, nhà cửa sạch sẽ rộng rãi, giới luật trang nghiêm, nhiều người đến lễ và xin thẻ.

Từ năm 1841 (Thiệu Trị nguyên niên) đến năm 1848 (Tự Đức năm thứ 2) ngôi chùa Diệu Giác có 3 lần trùng tu Đại hùng bửu điện, cải danh biển ngạch, đắp tượng, bồi tháp vào các năm 1841, 1845, 1848. Từ đó cho đến nay (2112) nhà chùa lại trải qua 3 lần trùng tu vào các năm 1959 (bồi tháp), 1974 (sửa chữa lớn) và 2010 – 2012 (sửa chữa lớn, chỉnh trang khuôn viên và mở rộng quy mô các công trình tu tập). Kiến trúc ngôi chùa hiện nay so với trước đã có nhiều thay đổi. Tuy vậy, sự tôn nghiêm, cổ kính trong nội viện và cảnh trí phong quang của một ngôi cổ tự vẫn là những nét đặc trưng mà Diệu Giác tự vẫn còn lưu giữ đến ngày nay.

Chùa Diệu Giác nổi tiếng, chùa nổi tiếng miền trung, Chùa Diệu Giác
Am thờ Huyền Trân công chúa

Xưa kia chùa Diệu Giác được xây dựng theo kiểu chữ Tam, có 2 tầng mái chồng diềm, bốn góc uốn cong gắn đầu phụng. Năm Tự Đức thứ hai – 1848 xây thêm bảo tháp Quán Thế Âm ở sân chùa. Nội thất ngôi chánh điện uy nghi, gian chính điện có bức hoành phi sơn son dát đồng. Do tác động khắc nghiệt của khí hậu, thời tiết và bom đạn chiến tranh lại thêm tình trạng không có sư trụ trì trông coi trong một thời gian khá dài nên chùa nhiều lần bị hư hại phải sửa chữa, trùng tu.

Chùa Diệu Giác hiện nay có kiến trúc tổng thể hình chữ Khẩu 口. Từ tam quan đi vào chừng hơn 50 mét là Đại hùng bửu điện. Đây là ngôi nhà chính, khang trang, bề thế, với 4 cột ở trung tâm kết hợp cột gạch và vách ứng lực đỡ 2 vì kèo trụ chồng chày cối, đầu lắp cánh dơi. Qua bàn thờ niệm hương ở tiền đường là đến chánh điện. Tại đây, ở nơi cao nhất treo bức hoành phi có 3 chữ đại tự 妙 覺 寺 (Diệu Giác tự). Điện thờ Phật uy nghi, trên bậc cao là tượng Tam thế Phật, ở giữa là bộ tượng Tây phương Tam thánh thế đứng trang nghiêm. Bên dưới, ở trung tâm là tượng Phật Thích Ca Mâu Ni niêm hoa vi tiếu. Hàng dưới cùng có tượng sơ sinh. Trung tâm hậu điện là bàn thờ tôn trí long vị các Tổ sư, trụ trì đã viên tịch, phía trên có tượng Tổ sư Đạt Ma. Cạnh đó, ở bậc thấp hơn là bàn thờ các Phật tử và những người quá vãng theo di nguyện hoặc được người thân gởi nương tựa cửa chùa. Ngoài ra, trong nội điện còn có bàn thờ chư thiên, hộ pháp. Phía sau gian nhà chính là nhà Tổ, nhà khách và nhà trù.

Chùa Diệu Giác nổi tiếng, chùa nổi tiếng miền trung, Chùa Diệu Giác
Chuông đồng chùa Diệu Giác

Trong khuôn viên ngôi chùa Diệu Giác, ngoài miếu thờ công chúa Huyền Trân, (thường gọi là công chúa Hồng Hoa), còn có 3 ngôi mộ tháp, xây bằng đá ong, gạch đất nung và tam hợp chất. Đây là nơi gìn giữ pháp thân của Viên Tông tọa chủ Chiêu Công (trụ trì đời thứ nhất), Giám viện Đỗ Đại sư (đời thứ hai) và Quảng Độ Nguyễn Hòa thượng (đời thứ năm). Hàng năm, ngoài những ngày lễ, vía, chùa Diệu Giác lấy ngày viên tịch của Hòa thượng Quảng Độ (17 tháng 9 âm lịch) làm ngày hiệp kỵ các vị Tổ sư, trụ trì và Tăng chúng đã viên tịch.