Động Tiên Sơn nơi Linh Thiên núi Thanh Long

Động Tiên Sơn – Nằm trong quần thể di tích chùa Hương nằm lưng chừng núi Thanh Long, Phật tử có thể nhìn thấy từ phía bên phải được Chùa Thiên Trù lên. Tại động Tiên Sơn, Với kiến trúc được xây dựng theo kiểu tựa núi tạo nên sự vững chãi và có ngôi Tam Quan (cổng chùa) với kiến trúc thanh thoát đẹp đẽ.

Động Tiên Sơn đã được xây dựng từ trước thời Lê niên hiệu Chính Hòa thứ VII (1687), Sau đó không được trùng tù và dần dần bị quên lãng đi do lớp đất đá và cây che khuất lối vào động.

Vào khoảng tháng 2 âm lịch năm Quý Mão (1903), một người dân trong vùng ngẫu nhiên phát hiện ra trong khi đi tìm con dao đi rừng của mình và bất ngờ bị rơi xuống đó. Năm sau đó (1904), dân làng yến Vỹ quyết góp sức và tiền để trùng tu xây dựng lại thành ngôi chùa chùa to lớn đẹp đẽ khang trang hơn xưa.

Trong lúc khởi công trùng tu thì phát hiện ra được trong chùa có 5 pho tượng cổ:
– Bồ Tát to lớn bằng bạch thạch tức đá trắng (được tạc từ lâu, dân tìm thấy trên nóc động vào năm 1907),
– Tượng Cửu Long (tượng Đức Thích ca sơ sinh) bằng đồng (đúc năm 1907)
– 2 tượng: vua Trang Vương, tượng Hoàng hậu (bằng đá ngọc thạch tạc năm 1911).

Sau đó cũng tại đây xây dựng lại điện thờ Mẫu. Vách động có nhiều nhũ đá rất đẹp và lạ mắt, sau tượng là vọi đá. Động được đón tiếp chúa Trịnh Sâm đến thăm viếng và sáng tác ra bàị thơ thất ngôn bát cú khắc vào đá, bài thơ khắc đá này của chúa Trịnh nay vẫn còn lưu giữ đến ngày nay.

Chợt khỏi Thiên Trù thoạt rẽ lên

Che che cửa động một đường lên

Chở mây quanh quất lồng hương phật

                                                (Chúa Trịnh)